Mga Talâ at Tanong sa (di-buong) Pag-aagham-tao



HYPOTHESIS-TESTING BILANG TEKNIK SA PAG-ALAM

[55] Falsification at teorya. May matalas na halaga pa rin ang lohika ng hypothesis-testing. Halimbawa ng isang hypothesis:

(a) mukhang may papel ang y sa paglitaw ng x;
(b) dahil palaging nakikitang kakabit ng y ang j,
(c) dapat ko ring makita ang j sa bawat paglitaw ng x;
kung hindi, mali ang (a).

Kaya’t gagawa ng set-up na magbubukas sa posibleng falsification ng (c), bilang inference ng (a) at (b).

Tinutumbok dito ang isang katangian ng proposisyong siyentipiko: falsifiable ang mga pahayag (conjectures at refutations). May ilang pagpipino sa argumento mula sa tinatawag na posisyong Duhem-Quine (hindi dali-daling itinutumba ang (a), sa itaas, dahil lang sa iilang falsification experiments). Ngunit ang kernel ng punto ni Popper ay siya pa ring namamayaning lohika na binabanggit bilang modelo ng mga siyentipiko. Ang mga di-napapatumbang haka, matapos ang ilang alon ng paghahampas, ay maaaring mapag-ugnay-ugnay sa isa’t isa bilang ‘teorya’ (ebolusyunaryong teorya: napagdugtong ang genetics, paleontology, population biology, physiology, at iba pa).

Ngunit hindi lahat na mahalagang katanungan (istilo ng pag-alam) ay maaaring ipasok sa hulmahang hypothesis-testing.

[56] Pagpapangalang-muli. Ngunit paano titingnan ang isang bagay? O di-kaya: paano bubuuhin ang ‘bagay’ na tititigan? Paano ‘likhain’ ang ‘ito’ na siyang sasaliksikin, at kadalasan, lalapatan ng siyentipikong istilo ng pagtaya-pagpapatumba (falsification). Isang a: may isang prusisyon-ng-santo, walang ano-ano’y biglang tumawid ang isang taong hila-hila ang kalabaw, na sandaling nagpaputol sa prusisyon. Ano ang nangyayari rito? ‘Pagtawid.’ Ito lang ba? Maaaring sabihin: isang ‘pagsuway’ sa otoridad ng Simbahan ang naganap. Isang anyo ito ng umid na ‘pagkontra’ sa kapangyarihan. Ang ‘pagtawid sa daan’ ay papangalanan-muli bilang ‘tanda’ ng ‘pagkontra.’ Halos ganito ang kadalasang anyo ng ‘teorya’ sa agham-panlipunan. Paano nagawa ang pagpapangalang-muli? Maaaring ganito: may isang maluwag na ideya b (‘dayalektika ng kapangyarihan at pagpalag’). Isisingit ang a sa b. Paraan ng pagtitig: titingnan ang a via b. Ang pagtatabi o pagsisingit ng iba pang entidad sa bagay na tinitingnan—kahit labas sa kawsal nitong mga koneksyon—ay may dala ring bagong pang-unawa.



« SINUNDANG PAHINA    |    KASUNOD NA PAHINA »